Zielone materiały w budownictwie i ESG

W tym kontekście coraz większego znaczenia nabierają zielone materiały budowlane oraz zasady ESG (Environmental, Social, Governance). Ich stosowanie może ograniczać emisję gazów cieplarnianych, zużycie surowców i ilość odpadów, a jednocześnie wspierać realizację celów środowiskowych inwestora.

Najważniejsze cele zielonego budownictwa to:

• ograniczenie zużycia energii,
• zmniejszenie emisji CO₂ i innych gazów cieplarnianych,
• ograniczenie tzw. emisji wbudowanych, związanych z produkcją i transportem materiałów,
• efektywne wykorzystanie surowców naturalnych,
• zwiększenie udziału materiałów z recyklingu i materiałów pochodzących ze źródeł odnawialnych,
• ograniczenie ilości odpadów budowlanych,
• zmniejszenie zużycia wody,
• poprawa jakości środowiska wewnętrznego,
• zwiększenie możliwości ponownego wykorzystania i recyklingu elementów budynku,
• projektowanie obiektów z uwzględnieniem całego cyklu ich życia.

Ważnym kierunkiem jest odejście od oceny budynku wyłącznie przez pryzmat energii zużywanej podczas użytkowania. Coraz większą rolę odgrywa ślad środowiskowy materiałów, z których obiekt został wykonany.

Zgodnie z unijnym podejściem do obliczania wpływu budynku na globalne ocieplenie należy uwzględniać m.in. produkcję i transport wyrobów budowlanych, budowę, użytkowanie obiektu, wymianę materiałów, rozbiórkę oraz zagospodarowanie odpadów, w tym ich ponowne użycie i recykling.

Czym jest ESG?

ESG to skrót od angielskich słów:

• E – Environmental (środowisko) – wpływ przedsiębiorstwa lub inwestycji na środowisko,
• S – Social (społeczeństwo) – wpływ działalności na pracowników, użytkowników i lokalne społeczności,
• G – Governance (ład korporacyjny) – sposób zarządzania organizacją, przejrzystość, odpowiedzialność i zgodność z zasadami.

W budownictwie szczególne znaczenie ma komponent środowiskowy E, obejmujący m.in. emisję gazów cieplarnianych, zużycie energii i wody, gospodarowanie odpadami, wykorzystanie surowców oraz wpływ materiałów budowlanych na środowisko.

Nie oznacza to jednak, że pozostałe elementy ESG są nieistotne. Wybór materiału może mieć również wymiar społeczny i zarządczy. Przykładowo materiał powinien być bezpieczny dla użytkowników, a jego producent powinien zapewniać odpowiednią jakość, transparentność danych oraz odpowiedzialny łańcuch dostaw.

Zielone materiały

Określenie zielony materiał budowlany nie oznacza automatycznie, że dany produkt jest całkowicie ekologiczny. Materiał powinien być oceniany w szerszym kontekście, przede wszystkim przez pryzmat całego cyklu życia.

Przy wyborze materiału warto analizować:

• pochodzenie surowców – czy są odnawialne, wtórne lub pozyskiwane w sposób odpowiedzialny
• energochłonność produkcji – ile energii potrzeba do wytworzenia produktu
• emisję gazów cieplarnianych – szczególnie emisje związane z produkcją
• transport – odległość oraz sposób dostarczenia materiału
• trwałość – jak długo produkt może być użytkowany
• możliwość naprawy i ponownego wykorzystania
• możliwość recyklingu po zakończeniu użytkowania
• wpływ na zdrowie i jakość powietrza wewnętrznego
• ilość powstających odpadów
• dostępność wiarygodnych danych środowiskowych.

Dlatego materiał o niższej emisji podczas produkcji nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem, jeżeli jest nietrwały lub trudny do ponownego wykorzystania. Kluczowa jest ocena całego cyklu życia.

Kategorie zielonych materiałów budowlanych

Materiały pochodzenia naturalnego i odnawialnego

Do tej grupy należą materiały wykorzystujące surowce pochodzenia biologicznego.

Przykłady:

• drewno konstrukcyjne,
• drewno klejone,
• konstrukcje CLT,
• korek,
• włókna drzewne,
• celuloza,
• włókna konopne,
• słoma,
• wełna drzewna
• glina.

Materiały drewnopochodne mogą pełnić istotną rolę w ograniczaniu śladu węglowego budynków. Drewno jest również przykładem materiału, który może magazynować biogeniczny węgiel. Komisja Europejska wskazuje budownictwo drewniane jako jeden z przykładów rozwiązań związanych z magazynowaniem węgla w budynkach.

Jednocześnie korzyści środowiskowe zależą od sposobu pozyskania drewna, trwałości produktu, możliwości jego ponownego użycia oraz zagospodarowania po zakończeniu użytkowania.

Materiały z recyklingu i surowców wtórnych

Materiały te wykorzystują odpady lub produkty pochodzące z wcześniejszych procesów produkcyjnych albo rozbiórek.

Przykłady:

• beton z kruszywem z recyklingu,
• stal z recyklingu,
• szkło z recyklingu,
• aluminium pochodzące z recyklingu,
• płyty wykonane z materiałów wtórnych,
• izolacje z włókien pochodzących z recyklingu,
• materiały wykorzystujące przetworzone odpady budowlane.

Ich zaletą jest ograniczenie zapotrzebowania na surowce pierwotne i potencjalne zmniejszenie ilości odpadów kierowanych na składowiska.

Ważna jest jednak jakość surowca wtórnego oraz możliwość jego ponownego wykorzystania w przyszłości. Z perspektywy gospodarki o obiegu zamkniętym korzystne jest projektowanie materiałów i połączeń w taki sposób, aby można je było łatwo demontować.

Materiały niskoemisyjne

To produkty, których wytworzenie wiąże się z niższą emisją gazów cieplarnianych niż w przypadku konwencjonalnych odpowiedników.

Przykłady:

• beton niskoemisyjny,
• cement o zmniejszonym śladzie węglowym,
• stal produkowana przy wykorzystaniu technologii niskoemisyjnych,
• materiały wykorzystujące dodatki mineralne ograniczające udział klinkieru,
• produkty wytwarzane z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych.

Szczególnie istotny jest tu sektor cementowy i stalowy, ponieważ produkcja tych materiałów jest związana ze znaczącymi emisjami. Unijne podejście do oceny globalnego ocieplenia w całym cyklu życia budynku ma zwiększać znaczenie takich materiałów jak niskoemisyjny cement i stal.

Ekologiczne materiały izolacyjne

Izolacja termiczna wpływa przede wszystkim na ograniczenie energii potrzebnej do ogrzewania i chłodzenia budynku.

Przykłady:

• wełna mineralna,
• wełna drzewna,
• celuloza,
• korek,
• włókna konopne,
• włókna drzewne,
• materiały izolacyjne z recyklingu,
• innowacyjne izolacje o wysokiej efektywności termicznej.

Przy ocenie izolacji warto analizować nie tylko współczynnik przewodzenia ciepła, ale również trwałość, wpływ produkcji na środowisko, zawartość materiałów z recyklingu oraz możliwość ponownego wykorzystania.

Materiały o wysokiej trwałości

Zrównoważone budownictwo nie zawsze oznacza wybór materiału o najmniejszym początkowym śladzie środowiskowym. Istotna jest również trwałość.

Do tej grupy można zaliczyć m.in.:

• trwałe systemy elewacyjne,
• materiały odporne na warunki atmosferyczne,
• wysokiej jakości stolarkę okienną,
• trwałe pokrycia dachowe,
• materiały umożliwiające naprawę zamiast wymiany całych elementów.

Jeżeli produkt służy przez kilkadziesiąt lat i nie wymaga częstej wymiany, jego wpływ środowiskowy może być korzystniejszy w całym cyklu życia.

Materiały wspierające gospodarkę o obiegu zamkniętym

Gospodarka o obiegu zamkniętym zakłada ograniczanie zużycia zasobów oraz utrzymywanie materiałów i produktów w obiegu możliwie długo.

Przykłady:

• cegła z rozbiórki przeznaczona do ponownego wykorzystania,
• elementy konstrukcyjne przeznaczone do demontażu i ponownego montażu,
• modułowe systemy ścienne,
• podłogi umożliwiające wymianę pojedynczych elementów,
• konstrukcje skręcane zamiast trwale klejonych,
• materiały z wysoką zawartością surowców wtórnych.

W tym podejściu ważne jest już nie tylko pytanie „z czego wykonano budynek?”, ale również „co stanie się z jego elementami po zakończeniu użytkowania?”.

Unijne przepisy dotyczące zrównoważonego wykorzystania zasobów wskazują m.in. na potrzebę zwiększania wykorzystania surowców wtórnych, ograniczania ilości surowców i odpadów oraz zwiększania możliwości ponownego użycia, recyklingu i demontażu elementów budowlanych.

Materiały a ESG – dlaczego są ważne?

Dobór materiałów budowlanych ma istotny wpływ na środowiskowy charakter całej inwestycji. Odpowiednio dobrane materiały mogą przyczyniać się do ograniczenia emisji CO₂, zużycia energii, surowców i wody oraz zmniejszenia ilości powstających odpadów. Jednocześnie ich trwałość, możliwość ponownego wykorzystania lub recyklingu, a także wpływ na jakość powietrza wewnątrz budynku mają znaczenie dla zrównoważonego funkcjonowania obiektu w całym cyklu jego życia.

W ramach E (Environmental) w ESG szczególnie ważne są więc dane dotyczące śladu węglowego i gospodarki materiałowej.

W praktyce pomocne są między innymi EPD (Environmental Product Declaration), czyli środowiskowe deklaracje produktu. Dostarczają one standaryzowanych informacji o wpływie produktu na środowisko w określonym cyklu życia. Dzięki nim projektant lub inwestor może porównywać produkty pod względem określonych parametrów środowiskowych.

Istotna jest również LCA (Life Cycle Assessment) – ocena cyklu życia. Pozwala analizować wpływ produktu lub budynku od pozyskania surowców, przez produkcję i użytkowanie, aż po koniec życia.

ESG a Taksonomia UE

Istotnym elementem europejskiego systemu zrównoważonego finansowania jest Taksonomia UE. Jest to system klasyfikacji określający, jakie rodzaje działalności gospodarczej mogą być uznane za środowiskowo zrównoważone przy spełnieniu określonych kryteriów.

W sektorze budowlanym znaczenie mają m.in. budowa nowych obiektów oraz renowacja istniejących budynków. Oznacza to, że inwestorzy i przedsiębiorstwa coraz częściej muszą analizować nie tylko sam efekt ekonomiczny inwestycji, ale także jej zgodność z określonymi kryteriami środowiskowymi.

Wybór materiałów może być więc częścią szerszego procesu dokumentowania zrównoważonego charakteru projektu.

Jak wybierać zielone materiały?

Dobór materiałów powinien wynikać z analizy całego projektu, a nie wyłącznie z deklaracji producenta.

Praktyczny proces może wyglądać następująco:

• określenie celu projektu

Należy ustalić, czy priorytetem jest redukcja emisji CO₂, ograniczenie odpadów, poprawa efektywności energetycznej, gospodarka obiegu zamkniętego czy spełnienie wymagań określonego standardu.

• analiza cyklu życia

Warto uwzględnić produkcję, transport, montaż, użytkowanie, konserwację, wymianę i koniec życia produktu.

• porównanie produktów

Nie należy porównywać materiałów wyłącznie na podstawie ceny. Ważne są również parametry techniczne, trwałość, ślad węglowy oraz możliwość recyklingu.

• weryfikacja dokumentacji

Pomocne mogą być EPD, deklaracje właściwości użytkowych, informacje o zawartości materiałów z recyklingu oraz dane dotyczące pochodzenia surowców.

• uwzględnienie lokalnego kontekstu

Materiał dostępny lokalnie może ograniczyć wpływ transportu, ale jego znaczenie trzeba oceniać w zestawieniu z całym cyklem życia.

• projektowanie z myślą o przyszłości

Warto już na etapie projektu uwzględnić możliwość naprawy, wymiany pojedynczych elementów, demontażu i ponownego wykorzystania materiałów.

***

Zielone materiały są jednym z ważnych elementów transformacji sektora budowlanego w kierunku bardziej zrównoważonego modelu. Nie chodzi jednak o zastąpienie wszystkich tradycyjnych materiałów produktami określanymi jako „ekologiczne”. Najważniejsze jest mierzalne ograniczenie wpływu budynku na środowisko w całym jego cyklu życia.

Najbardziej perspektywiczne rozwiązania obejmują materiały pochodzenia odnawialnego, materiały z recyklingu, produkty niskoemisyjne, efektywne izolacje oraz materiały projektowane zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym.

Wraz z rozwojem ESG i europejskich regulacji rośnie znaczenie wiarygodnych danych środowiskowych. Szczególnie istotne stają się analiza cyklu życia, EPD oraz ocena emisji wbudowanych. Zmieniona unijna dyrektywa EPBD przewiduje, że od 2028 r. globalny potencjał tworzenia efektu cieplarnianego w całym cyklu życia będzie ujawniany dla nowych budynków o powierzchni użytkowej przekraczającej 1000 m², a od 2030 r. wymóg ten ma objąć wszystkie nowe budynki.

Oznacza to, że zielone materiały przestają być wyłącznie elementem strategii marketingowej czy dodatkowym atutem inwestycji. Coraz częściej stają się częścią procesu projektowania, oceny ryzyka, raportowania ESG i zarządzania wartością nieruchomości w całym cyklu jej życia.

Poznaj firmy z działu materiały budowlane.