Budowa tuneli – współpraca górników i budowlańców

Najnowsze inwestycje w tym zakresie to kończenie drążenia pierwszej nitki tunelu o długości 2255 m w ciągu drogi ekspresowej S19 na odcinku od węzła Rzeszów Południe do Babicy, oddanie fragmentu drogi ekspresowej S1, gdzie połowę tej 8,5-kilometrowej górskiej trasy w Beskidach zajmują obiekty inżynieryjne, w tym dwa dwunawowe tunele o łącznej długości około 1,8 km.

Trwające i planowane inwestycje tunelowe

W nadchodzących latach Polska stanie się miejscem realizacji wielu nowoczesnych projektów tunelowych – zarówno drogowych, jak i kolejowych. Inwestycje te mają na celu nie tylko skrócenie czasu podróży i poprawę płynności ruchu, lecz także zmniejszenie negatywnego oddziaływania transportu na środowisko oraz podniesienie komfortu życia mieszkańców miast i obszarów zurbanizowanych.

Realizacja tych przedsięwzięć wymaga zastosowania zaawansowanych technologii inżynieryjnych, starannego wieloletniego planowania oraz dużych nakładów finansowych, jednak korzyści będą odczuwalne w całym kraju.

W ciągu najbliższego roku powstanie nowy tunel kolejowy pod Pisarzową o długości blisko 4 km, który skróci czas podróży pociągiem między Limanową a Nowym Sączem. Obiekt będzie częścią nowego przebiegu linii kolejowej nr 104 i stanie się najdłuższym tunelem kolejowym w Polsce, jednocześnie będąc jednym z najtrudniejszych projektów realizowanych obecnie przez Polskie Linie Kolejowe. Budowane są tory o całkowicie nowym przebiegu w bardzo wymagającym terenie.

W rejonie miejscowości Pisarzowa powstaną właściwie dwa tunele – jeden dla ruchu kolejowego oraz mniejszy tunel ewakuacyjny. Będą to pierwsze konstrukcje w ramach projektu „Podłęże–Piekiełko”. W ramach tej największej inwestycji PLK na południu kraju powstanie łącznie 20 tuneli – 16 z nich, o łącznej długości niemal 21 km, przeznaczonych będzie dla ruchu pociągów, natomiast 4 tunele, o długości około 10 km, będą pełnić funkcję tuneli ewakuacyjnych.

Obecnie powstają następujące tunele drogowe:

• S1 Przybędza–Milówka, Śląsk, długość 980 m i 820 m, inwestycja stanowi część obejścia Węgierskiej Górki, strategiczny odcinek S1 w korytarzu TEN-T
• S19 Rzeszów–Babica, Podkarpacie, długość 2250 m, jeden z najbardziej zaawansowanych tuneli w Polsce, budowany z użyciem maszyny TBM „Karpatka”, kluczowy dla Via Carpatia i połączenia z południową granicą
• S19 Jawornik–Domaradz, Podkarpacie, długość 2910 m i 990 m, najdłuższy tunel drogowy w Polsce, znacząco poprawi płynność ruchu na odcinku przez Pogórze Dynowskie, stanowi część szlaku Via Carpatia
• S74 Kielce Zachód–Kielce, woj. świętokrzyskie, 499 m i 200 m, tunele w obrębie miasta pod naturalnymi wzniesieniami, usprawnią regionalne połączenia, ważne dla ruchu międzywojewódzkiego (S74–S7)
• DK79 Zabierzów (obwodnica), Małopolska, 317 m, tunel aglomeracyjny w sąsiedztwie Krakowa, który odciąży centrum Zabierzowa i poprawi komunikację w zachodniej części województwa, budowany pod terenem zabudowanym.

W planach, na etapie projektowania i przygotowywania dokumentacji jest kolejnych 7,1 km inwestycji tunelowych. Są to:

• S6 Zachodnia Obwodnica Szczecina – tunel o długości 5 km, przebiegający pod Odrą
• S7 Kiełpin–Warszawa – dwa tunele: 1122 m i 1000 m, w ciągu zachodniej obwodnicy Warszawy.

Współpraca górników i budowlańców przy budowie tuneli

Tunel to niezwykle skomplikowana konstrukcja inżynieryjna. Dotychczasowe realizacje inwestycji tunelowych w Polsce wykazały, że budowniczowie muszą zmierzyć się z wyzwaniami, które na tradycyjnym placu budowy się nie pojawiają i które bardziej przypominają warunki charakterystyczne dla prac górniczych. Prace tunelowe, choć nie są typową eksploatacją kopalin, łączy wiele ryzyk z działalnością górniczą: praca w podziemnych wykopach, możliwość zapadania się gruntu, emisja gazów, wibracje i drgania. Tunelowanie w skałach twardych lub w trudnym gruncie wymaga specjalistycznych metod i zabezpieczeń, podobnych do stosowanych w kopalniach.

Przy drążeniu jednej z naw tunelu na S1 w trakcie urabiania przodka na odcinku ok. 10 metrów doszło do zawału skał stropowych. W związku z tym zdarzeniem Okręgowy Urząd Górniczy w Krakowie przeprowadził oględziny i nakazał m.in. weryfikację projektu technicznego wraz z zastosowaną technologią, szczególnie pod kątem doboru obudowy i sposobu jej wykonania, oraz opracowanie szczegółowych zasad bezpiecznego prowadzenia prac górniczych w sąsiednim tunelu.

Interwencji nadzoru górniczego wymagało drążenie tunelu na S19, podczas której stwierdzono obecność metanu. Doposażono po tym zdarzeniu maszynę TBM w czujniki tego gazu oraz zamontowano zmodyfikowany system wentylacji o zwiększonej wydajności umożliwiającego przewietrzanie tunelu i niedopuszczenie do gromadzenia się metanu wewnątrz wyrobiska. Dodatkowo wykonawca był zobowiązany do opracowania projektu realizacji prac w warunkach zagrożenia metanowego oraz do uzyskania pozytywnej opinii Komisji ds. zagrożeń w zakładach górniczych działającej przy Wyższym Urzędzie Górniczym w Katowicach.

Dlatego też Prezes Wyższego Urzędu Górniczego powołał zespół odpowiedzialny za opracowanie dobrych praktyk w zakresie drążenia tuneli. W jego skład weszli przedstawiciele nadzoru górniczego, naukowcy, eksperci z firm budowlanych oraz reprezentanci GDDKiA, PKP PLK i CPK. Do zadań zespołu należy m.in.:

• analiza obecnego stanu prawnego i praktyk stosowanych przy drążeniu tuneli,
• promowanie sprawdzonych rozwiązań,
• przygotowywanie propozycji zmian prawnych dotyczących realizacji tego rodzaju inwestycji.

W środowisku mówi się, że dobrym rozwiązaniem byłoby wypracowanie osobnych uprawnień dla budownictwa tunelowego. Obowiązujące obecnie przepisy w tym zakresie nie do końca odpowiadają wyzwaniom, jakie stawiają przed wykonawcami tego rodzaju inwestycje.

Fot. gddkia.gov.pl