Nowoczesne budownictwo dla bezpieczeństwa – schrony, infrastruktura krytyczna i obiekty ochronne

Coraz większy nacisk kładzie się na projektowanie budynków publicznych, infrastruktury technicznej oraz obiektów prywatnych w sposób umożliwiający ich funkcjonowanie również w sytuacjach kryzysowych. Odpowiednio zaprojektowane schrony, odporne konstrukcje, niezawodne systemy zasilania i sprawna infrastruktura transportowa stają się integralnym elementem nowoczesnego budownictwa.

Schrony i przestrzenie ochronne w obiektach publicznych i prywatnych

Jednym z najważniejszych elementów budownictwa ochronnego są schrony oraz przestrzenie ochronne przeznaczone do czasowego zabezpieczenia ludzi przed skutkami działań wojennych, wybuchów, skażeń lub ekstremalnych zjawisk pogodowych.

W obiektach publicznych mogą być projektowane między innymi:

• schrony podziemne,
• ukrycia ochronne,
• pomieszczenia o podwyższonej odporności konstrukcyjnej,
• strefy bezpiecznej ewakuacji.

Coraz częściej analizowana jest również możliwość wykorzystywania odpowiednio zaprojektowanych garaży podziemnych, piwnic oraz części kondygnacji podziemnych jako przestrzeni ochronnych po ich odpowiednim doposażeniu.

W budownictwie jednorodzinnym rośnie zainteresowanie przydomowymi schronami oraz pomieszczeniami bezpieczeństwa (safe room), które mogą zapewnić ochronę podczas sytuacji kryzysowych.

W nowoczesnym budownictwie obronnym coraz większe znaczenie zyskuje koncepcja „dual-use”, czyli projektowania obiektów łączących funkcje cywilne i ochronne. Przykładem takiego podejścia jest Finlandia, gdzie wiele budynków na co dzień służy jako sale koncertowe, centra konferencyjne czy przestrzenie rekreacyjne, natomiast w sytuacji kryzysowej może zostać w krótkim czasie przystosowanych do pełnienia funkcji schronów. Dzięki temu obiekty są intensywnie wykorzystywane w czasie pokoju, a jednocześnie pozostają przygotowane do zapewnienia bezpieczeństwa ludności w razie zagrożenia.

Infrastruktura transportowa i techniczna jako element ochrony ludności

Bezpieczeństwo mieszkańców zależy nie tylko od budynków, ale również od sprawnego funkcjonowania infrastruktury transportowej i technicznej.

Drogi i mosty w kontekście mobilności i ewakuacji

Sieć drogowa odgrywa kluczową rolę podczas ewakuacji ludności oraz przemieszczania służb ratowniczych i wojskowych. Dlatego ważne jest projektowanie dróg oraz mostów z uwzględnieniem ich odporności na uszkodzenia oraz możliwości utrzymania ciągłości ruchu nawet w sytuacjach nadzwyczajnych.

Nowoczesne rozwiązania obejmują:

• tworzenie alternatywnych tras przejazdu,
• zwiększanie nośności wybranych mostów,
• projektowanie dróg umożliwiających transport ciężkiego sprzętu,
• budowę infrastruktury odpornej na powodzie i osuwiska.

Infrastruktura energetyczna i wodna

Systemy energetyczne oraz wodociągowe należą do najważniejszych elementów infrastruktury krytycznej. Ich funkcjonowanie decyduje o możliwości działania szpitali, służb ratowniczych, zakładów przemysłowych oraz administracji.

W celu zwiększenia odporności stosuje się między innymi:

• rezerwowe źródła zasilania,
• agregaty prądotwórcze,
• magazyny energii,
• redundantne linie przesyłowe,
• awaryjne ujęcia wody,
• zapasowe zbiorniki retencyjne,
• systemy monitoringu infrastruktury.

Obiekty wojskowe i logistyczne

Budownictwo obronne obejmuje również projektowanie oraz modernizację infrastruktury przeznaczonej dla sił zbrojnych.

Do najważniejszych obiektów należą koszary, magazyny sprzętu i amunicji, centra logistyczne, bazy wojskowe, hangary lotnicze, obiekty obsługi technicznej, stanowiska dowodzenia, magazyny paliw.

Obiekty te projektowane są z uwzględnieniem wysokich wymagań dotyczących bezpieczeństwa konstrukcyjnego, ochrony przeciwpożarowej oraz odporności na oddziaływania zewnętrzne.

Infrastruktura krytyczna o znaczeniu cywilnym

Do infrastruktury krytycznej zalicza się obiekty i systemy niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania państwa i społeczeństwa.

Obejmuje ona między innymi elektrownie, stacje elektroenergetyczne, oczyszczalnie ścieków, wodociągi, centra danych, sieci telekomunikacyjne, lotniska, porty, dworce kolejowe, szpitale, centra zarządzania kryzysowego.

Ich odporność na awarie, katastrofy naturalne i zagrożenia celowe ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa obywateli.

Wzmocnienia konstrukcji narażonych na zagrożenia

Współczesne budownictwo coraz częściej uwzględnia możliwość występowania oddziaływań wykraczających poza standardowe obciążenia projektowe.

W zależności od przeznaczenia obiektu stosuje się:

• żelbetowe ściany o zwiększonej grubości,
• konstrukcje odporne na wybuch,
• elementy zabezpieczające przed uderzeniami pojazdów,
• wzmocnione stropy,
• odporne na ogień materiały konstrukcyjne,
• systemy ochrony przeciwodłamkowej,
• zabezpieczenia antysejsmiczne.

Rozwiązania te zwiększają szanse zachowania integralności budynku podczas sytuacji kryzysowych.

Projektowanie i realizacja obiektów ochronnych

Projektowanie i realizacja obiektów ochronnych wymagają połączenia specjalistycznej wiedzy inżynieryjnej z obowiązującymi normami bezpieczeństwa oraz analizą potencjalnych zagrożeń. Odpowiednio zaprojektowane konstrukcje zapewniają skuteczną ochronę ludzi i infrastruktury, zachowując jednocześnie trwałość oraz funkcjonalność przez wiele lat.

• projektowanie pod obciążenia wyjątkowe

Projektanci coraz częściej analizują wpływ oddziaływań takich jak wybuchy, pożary, silne podmuchy wiatru czy uderzenia pojazdów. Dzięki temu możliwe jest odpowiednie dobranie materiałów, geometrii konstrukcji oraz sposobu zbrojenia.

• integracja funkcji ochronnych z konstrukcją

Nowoczesne budynki mogą łączyć funkcje użytkowe z ochronnymi bez istotnego wpływu na ich estetykę czy funkcjonalność. Pomieszczenia techniczne, garaże podziemne lub kondygnacje podziemne mogą zostać zaprojektowane tak, aby po odpowiednim wyposażeniu pełniły również funkcję przestrzeni ochronnych.

• instalacje techniczne w trybie kryzysowym

Obiekty przeznaczone do działania w sytuacjach nadzwyczajnych wymagają odpowiednich instalacji technicznych, takich jak awaryjne zasilanie, systemy filtrowentylacji, niezależne źródła wody, instalacje przeciwpożarowe, systemy łączności, monitoring, systemy kontroli dostępu.

Ich zadaniem jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania obiektu nawet w przypadku uszkodzenia podstawowej infrastruktury.

• koordynacja i odpowiedzialność projektowa

Projektowanie obiektów ochronnych wymaga współpracy architektów, konstruktorów, projektantów instalacji sanitarnych i elektrycznych, specjalistów ds. bezpieczeństwa oraz ekspertów od ochrony przeciwpożarowej. Takie interdyscyplinarne podejście pozwala stworzyć obiekty spełniające zarówno wymagania użytkowe, jak i wysokie standardy bezpieczeństwa.

Stan obecny budownictwa obronnego i plany rozwoju

W ostatnich latach temat budownictwa obronnego ponownie stał się przedmiotem zainteresowania wielu państw europejskich. Rozwijane są programy modernizacji infrastruktury krytycznej, zwiększania odporności obiektów publicznych oraz rozbudowy systemów ochrony ludności.

W Polsce prowadzone są działania mające na celu inwentaryzację istniejących schronów i miejsc ukrycia, a także przygotowanie nowych wytycznych dotyczących projektowania przestrzeni ochronnych w wybranych typach budynków. Równolegle realizowane są inwestycje związane z modernizacją infrastruktury transportowej, energetycznej i wojskowej, której odporność ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa państwa.

Przepisy a budownictwo dla bezpieczeństwa

Art. 94 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej stanowi, że: „Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.”

Przepisy nie wymagają, aby każdy nowo powstający budynek mieszkalny wielorodzinny był wyposażony w tradycyjny, szczelny schron. Wprowadzają natomiast obowiązek, zgodnie z którym w przypadku projektowania kondygnacji podziemnej lub garażu podziemnego, jeśli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, przestrzeń ta powinna zostać zaprojektowana i wykonana w sposób umożliwiający jej przekształcenie w miejsce doraźnego schronienia.

Oznacza to, że z perspektywy inwestora, projektanta i konstruktora nie chodzi o budowę „bunkra” w garażu, lecz o zastosowanie odpowiednich rozwiązań projektowych i konstrukcyjnych podnoszących standard części podziemnej budynku.

Nowe wymogi dotyczą inwestycji, dla których po 31.12.2025 roku złożono wniosek o pozwolenie na budowę lub dokonano zgłoszenie, zatem budynków nowobudowanych.

Fot. Magnific