Wybór odpowiedniego rusztowania na budowie – rodzaje, zastosowanie i bezpieczeństwo

Wybór konkretnego rozwiązania nie powinien jednak sprowadzać się wyłącznie do ceny wynajmu czy zakupu. Kluczowe znaczenie mają rodzaj prowadzonych robót, wysokość i geometria obiektu, przewidywane obciążenia, warunki terenowe, sposób montażu oraz wymagania dotyczące bezpieczeństwa.

Funkcje rusztowań na budowie

Podstawową funkcją rusztowania jest stworzenie bezpiecznego, stabilnego i odpowiednio wyposażonego stanowiska pracy na wysokości. Pomosty pozwalają pracownikom wykonywać roboty elewacyjne, murarskie, instalacyjne, dekarskie, remontowe czy montażowe bez konieczności korzystania z drabin.

Rusztowanie może również zapewniać:

• bezpieczny dostęp do kolejnych poziomów budynku,
• miejsce na narzędzia i materiały niezbędne do wykonywania prac,
• zabezpieczenie pracowników przed upadkiem z wysokości,
• ochronę osób znajdujących się w pobliżu prowadzonych robót,
• możliwość wykonywania prac na dużej powierzchni elewacji,
• dostęp do konstrukcji o nietypowym kształcie lub trudno dostępnych fragmentów obiektu.

Rusztowanie powinno być dostosowane zarówno do rodzaju wykonywanych prac, jak i przewidywanych obciążeń. Pomost musi mieć powierzchnię wystarczającą dla pracowników oraz materiałów, a konstrukcja powinna zapewniać bezpieczną komunikację pionową.

Rodzaje rusztowań ze względu na materiał

Jednym z podstawowych kryteriów podziału jest materiał, z którego wykonano konstrukcję.

Rusztowania stalowe

Rusztowania stalowe są powszechnie stosowane na dużych i średnich budowach. Ich zaletą jest wysoka wytrzymałość, trwałość oraz możliwość tworzenia konstrukcji o dużej wysokości i znacznej powierzchni roboczej.

Stalowe elementy mogą być zabezpieczone przed korozją, np. poprzez cynkowanie. Wybierając takie rusztowanie, należy zwrócić uwagę na stan elementów – niedopuszczalne są m.in. poważne odkształcenia, pęknięcia czy uszkodzenia zabezpieczeń antykorozyjnych.

Rusztowania aluminiowe

Aluminium jest znacznie lżejsze od stali, dlatego rusztowania aluminiowe są szczególnie przydatne tam, gdzie konstrukcję trzeba często przestawiać lub transportować.

Ich zaletą jest niewielka masa, łatwość montażu i demontażu oraz mobilność. Trzeba jednak uwzględnić specyfikę obciążeń i wymagania konkretnego systemu, ponieważ lekka konstrukcja nie oznacza automatycznie możliwości zastosowania jej przy każdym rodzaju prac.

Rusztowania drewniane

Rusztowania wykonywane z drewna mają obecnie znacznie mniejsze znaczenie niż systemy metalowe. Drewno może być stosowane w określonych rozwiązaniach, ale musi odpowiadać wymaganiom dotyczącym jakości i wytrzymałości. W praktyce przy współczesnych inwestycjach zdecydowanie częściej wykorzystuje się systemowe rusztowania stalowe lub aluminiowe.

Rodzaje rusztowań ze względu na sposób posadowienia

Istotnym kryterium jest sposób, w jaki rusztowanie jest ustawione i przenosi obciążenia na podłoże.

Rusztowania stojące

Są to konstrukcje ustawione na podłożu, zwykle na podstawach regulowanych lub innych elementach systemowych. W zależności od wysokości, geometrii i warunków pracy wymagają odpowiedniego usztywnienia i – w przypadku wielu systemów – zakotwienia do obiektu.

Przy ich ustawianiu szczególnie ważne jest sprawdzenie nośności i stabilności podłoża. Nieprawidłowe posadowienie może prowadzić do nierównomiernego osiadania, przechylenia lub utraty stateczności całej konstrukcji.

Rusztowania jezdne

Rusztowania jezdne wyposażone są w koła i mogą być przemieszczane bez konieczności demontażu całej konstrukcji. Sprawdzają się przede wszystkim przy pracach wymagających częstej zmiany stanowiska.

Ich mobilność nie oznacza jednak, że można je przestawiać w dowolnych warunkach. Podczas pracy muszą być odpowiednio zabezpieczone przed przypadkowym przemieszczeniem, a użytkowanie musi odbywać się zgodnie z instrukcją danego systemu.

Rusztowania wiszące

Rusztowania wiszące są podwieszane do konstrukcji budynku i mogą być wykorzystywane m.in. podczas prac na wysokich elewacjach. Ich zastosowanie wymaga szczególnej analizy konstrukcji obiektu oraz sposobu przenoszenia obciążeń.

W praktyce są stosowane przede wszystkim w sytuacjach, w których ustawienie tradycyjnego rusztowania od poziomu terenu jest utrudnione lub nieefektywne.

Rodzaje rusztowań ze względu na konstrukcję i sposób łączenia

Kolejnym kryterium jest sposób wykonania konstrukcji oraz łączenia poszczególnych elementów.

Rusztowania ramowe

Składają się z prefabrykowanych ram, które połączone są z pozostałymi elementami systemu. Są stosunkowo szybkie w montażu i dobrze sprawdzają się przy regularnych elewacjach.

Ich zaletą jest powtarzalność elementów i możliwość szybkiego stworzenia dużej powierzchni roboczej.

Rusztowania modułowe

W systemach modułowych elementy konstrukcyjne łączone są w określonych punktach, co daje dużą możliwość kształtowania geometrii rusztowania.

To rozwiązanie szczególnie przydatne przy obiektach o skomplikowanych kształtach, instalacjach przemysłowych, obiektach energetycznych czy konstrukcjach, w których standardowe rusztowanie ramowe byłoby trudne do dopasowania.

Rusztowania systemowe

Nowoczesne rusztowania systemowe składają się z kompatybilnych elementów zaprojektowanych do współpracy w ramach konkretnego systemu. Producent określa zasady montażu, dopuszczalne konfiguracje, obciążenia oraz wymagania dotyczące eksploatacji.

W przypadku systemu prefabrykowanego szczególne znaczenie ma zgodność rzeczywistej konfiguracji z dokumentacją i instrukcją producenta. Norma PN-EN 12810-1 odnosi się do prefabrykowanych rusztowań elewacyjnych i określa wymagania dotyczące ich projektowania i właściwości użytkowych.

Rusztowania łączone z wykorzystaniem złączy

W takich konstrukcjach poszczególne rury lub elementy są łączone za pomocą specjalnych złączy. Pozwala to uzyskać dużą swobodę w kształtowaniu konstrukcji, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego doświadczenia, przestrzegania zasad montażu oraz – w przypadku konfiguracji nietypowych – właściwego projektu lub obliczeń.

Czym kierować się przy wyborze rusztowania?

Wybór rusztowania powinien rozpocząć się od analizy konkretnego zadania. Nie istnieje jeden uniwersalny typ rusztowania odpowiedni do każdej budowy.

• rodzaj wykonywanych prac

Inne wymagania będzie miało rusztowanie wykorzystywane do malowania elewacji, inne przy murowaniu, a jeszcze inne przy montażu instalacji przemysłowych. Należy określić potrzebną powierzchnię pomostów, wysokość roboczą oraz ilość i rodzaj materiałów, które będą na nich składowane.

• wysokość i geometria obiektu

Im bardziej skomplikowany jest budynek, tym większe znaczenie ma możliwość dopasowania konstrukcji do jego kształtu. Przy regularnych elewacjach dobrze sprawdzają się systemy ramowe, natomiast przy obiektach o skomplikowanej geometrii większą elastyczność mogą zapewnić systemy modułowe.

• przewidywane obciążenia

Trzeba uwzględnić nie tylko masę pracowników, ale także ciężar narzędzi, materiałów, urządzeń i innych elementów znajdujących się na pomostach.

Nie należy przekraczać dopuszczalnych obciążeń określonych dla konkretnego rusztowania. Informacja o dopuszczalnych obciążeniach powinna być dostępna w dokumentacji i oznakowaniu rusztowania.

• warunki podłoża i otoczenia

Przed wyborem konstrukcji należy sprawdzić, na jakim podłożu będzie ustawione rusztowanie, czy teren jest równy i odpowiednio nośny oraz czy w pobliżu znajdują się przeszkody, drogi, przejścia lub przewody elektroenergetyczne.

• czas użytkowania

Przy krótkotrwałych pracach i częstym przemieszczaniu konstrukcji uzasadnione może być zastosowanie rusztowania jezdnego. Przy wielomiesięcznych pracach elewacyjnych bardziej odpowiedni będzie rozbudowany system stojący.

• dokumentacja i instrukcja producenta

Przed zakupem lub wynajmem należy sprawdzić, czy wybrany system posiada odpowiednią dokumentację techniczną oraz instrukcję montażu i eksploatacji. Konstrukcję należy montować zgodnie z przewidzianą konfiguracją.

Jeżeli rusztowanie ma być wykonane w sposób odbiegający od konfiguracji przewidzianej przez producenta, może być konieczne opracowanie odpowiedniej dokumentacji technicznej i wykonanie obliczeń.

Bezpieczeństwo rusztowań – najważniejsze wymagania

Rusztowanie jest konstrukcją tymczasową, ale podczas użytkowania musi zapewniać odpowiedni poziom bezpieczeństwa. Podstawowym polskim aktem prawnym regulującym zasady bezpieczeństwa pracy przy rusztowaniach jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych. Zawiera ono wymagania dotyczące m.in. rusztowań, pomostów roboczych oraz prac na wysokości.

Ważnym dokumentem odniesienia jest również norma PN-EN 12811-1 „Tymczasowe konstrukcje stosowane na placu budowy – Rusztowania – Warunki wykonania i ogólne zasady projektowania”, która określa wymagania eksploatacyjne oraz ogólne zasady projektowania rusztowań roboczych.

Dla prefabrykowanych rusztowań elewacyjnych istotna jest także seria PN-EN 12810, obejmująca wymagania dotyczące systemów prefabrykowanych oraz zasady ich projektowania.

Normy techniczne należy traktować jako element całego systemu wymagań. Oprócz nich należy zawsze uwzględniać obowiązujące przepisy prawa, dokumentację producenta oraz dokumentację projektową konkretnej budowy.

Odbiór i kontrole rusztowania

Samo prawidłowe zamontowanie rusztowania nie wystarcza. Przed dopuszczeniem konstrukcji do użytkowania powinna ona zostać sprawdzona i odebrana przez kierownika budowy lub osobę uprawnioną. Odbiór należy potwierdzić wpisem do dziennika budowy albo protokołem odbioru technicznego.

Kontrola rusztowania powinna obejmować kompleksową ocenę jego stanu technicznego i prawidłowości wykonania. Należy sprawdzić przede wszystkim poprawność montażu konstrukcji, jej stabilność oraz stan poszczególnych elementów i połączeń.

Istotne jest również zweryfikowanie prawidłowości zakotwienia i posadowienia rusztowania, a także stanu pomostów roboczych oraz kompletności zabezpieczeń chroniących przed upadkiem z wysokości.

Kontroli podlega także sposób zapewnienia bezpiecznej komunikacji między poziomami, dopuszczalne obciążenie konstrukcji oraz zgodność wykonanego rusztowania z dokumentacją techniczną i instrukcją producenta.

Rusztowania powinny być następnie kontrolowane co najmniej raz w miesiącu, a także po silnym wietrze, opadach atmosferycznych i innych zdarzeniach mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo oraz po przerwie w pracy trwającej dłużej niż 10 dni.

W praktyce warto również prowadzić bieżące oględziny przed rozpoczęciem pracy. Szczególną uwagę należy zwracać na ewentualne uszkodzenia, odkształcenia, poluzowane elementy, stan zakotwień, pomostów i zabezpieczeń. Wytyczne dotyczące kontroli wskazują również na potrzebę sprawdzania konstrukcji po niekorzystnych warunkach atmosferycznych.

Warunki atmosferyczne

Jednym z istotnych zagrożeń podczas eksploatacji rusztowań są warunki pogodowe. Silny wiatr może oddziaływać na konstrukcję i znajdujące się na niej materiały, a opady mogą powodować śliskość pomostów.

Prace związane z montażem, eksploatacją i demontażem rusztowań nie powinny być prowadzone w warunkach, które stwarzają zagrożenie dla pracowników. W szczególności przepisy i wytyczne BHP wskazują na ograniczenia dotyczące m.in. burzy, gołoledzi, intensywnych opadów oraz wiatru przekraczającego 10 m/s.

***

Wśród firm zajmujących się produkcją lub wynajmem systemów rusztowań wymienić można: Drabest, S.K.A.T. Rusztowania. Krause, Kemar, Dekorex, Drabex, ULMA czy Plettac.

Poznaj inne firmy z działu rusztowania.