Local content w budownictwie

Koncepcja ta znajduje zastosowanie przede wszystkim przy dużych projektach infrastrukturalnych, energetycznych, przemysłowych oraz budowlanych, finansowanych ze środków publicznych lub realizowanych przez inwestorów o strategicznym znaczeniu dla gospodarki.

W praktyce local content nie oznacza wyłącznie obowiązku zakupu produktów w danym kraju. Jest to znacznie szersza filozofia prowadzenia inwestycji, obejmująca m.in.:

• angażowanie lokalnych wykonawców i podwykonawców,
• zatrudnianie krajowych pracowników,
• wykorzystywanie lokalnych materiałów i usług,
• rozwój krajowych kompetencji technicznych,
• transfer wiedzy i technologii,
• wzmacnianie potencjału gospodarczego regionów.

W wielu państwach wymagania dotyczące local content są elementem strategii rozwoju przemysłu i mają zapewnić, że realizacja dużych inwestycji pozostawi trwałą wartość dodaną dla krajowej gospodarki.

Local content może obejmować między innymi:

• udział krajowych generalnych wykonawców,
• udział polskich podwykonawców,
• zakup materiałów budowlanych od krajowych producentów,
• korzystanie z lokalnych usług projektowych, geodezyjnych czy laboratoryjnych,
• udział krajowych producentów maszyn i urządzeń,
• szkolenie oraz zatrudnianie lokalnych pracowników.

W przypadku inwestycji infrastrukturalnych – takich jak budowa dróg, linii kolejowych, portów, lotnisk, elektrowni czy instalacji przemysłowych – udział lokalnych przedsiębiorstw może przekładać się na miliardy złotych pozostających w krajowej gospodarce.

Cel wprowadzania polityki local content

Wdrażanie wymagań dotyczących local content służy realizacji wielu celów gospodarczych i społecznych.

Najważniejsze z nich to:

• zwiększenie udziału krajowych przedsiębiorstw w realizacji inwestycji,
• tworzenie miejsc pracy,
• rozwój krajowego przemysłu i sektora budowlanego,
• wzrost wpływów podatkowych,
• zwiększenie bezpieczeństwa gospodarczego,
• budowanie kompetencji technologicznych,
• rozwój innowacyjności przedsiębiorstw,
• ograniczenie odpływu kapitału za granicę,
• wzmacnianie krajowych łańcuchów dostaw.

W dłuższej perspektywie local content ma przyczyniać się do budowania silnych, konkurencyjnych przedsiębiorstw zdolnych do realizacji coraz bardziej zaawansowanych inwestycji zarówno w kraju, jak i na rynkach zagranicznych.

Local content a zamówienia publiczne

W Polsce zagadnienie local content jest szczególnie interesujące w kontekście zamówień publicznych. Jednocześnie należy pamiętać, że polski system zamówień funkcjonuje w ramach prawa Unii Europejskiej, którego podstawowymi zasadami są:

• swobodny przepływ towarów,
• swoboda świadczenia usług,
• równe traktowanie wykonawców,
• zakaz dyskryminacji ze względu na kraj pochodzenia.

Oznacza to, że zamawiający co do zasady nie może wprost wymagać, aby wykonawcą była wyłącznie firma polska ani przyznawać dodatkowych punktów wyłącznie z powodu krajowego pochodzenia przedsiębiorstwa.

Jednak cele local content mogą być realizowane pośrednio poprzez odpowiednie konstruowanie wymagań dotyczących jakości, doświadczenia, bezpieczeństwa dostaw, zatrudnienia, aspektów środowiskowych czy społecznych, o ile pozostają one zgodne z obowiązującymi przepisami.

Kiedy firma może być uznana za „polską”?

Jednym z najczęściej poruszanych zagadnień jest określenie, czym właściwie jest polska firma.

Nie istnieje jedna uniwersalna definicja, jednak przy analizie udziału przedsiębiorstw w gospodarce bierze się pod uwagę kilka kryteriów.

• siedziba przedsiębiorstwa

Podstawowym kryterium jest posiadanie siedziby lub oddziału prowadzącego działalność gospodarczą w Polsce.

• rejestracja działalności

Przedsiębiorstwo prowadzi działalność zgodnie z polskim prawem, jest wpisane do odpowiednich rejestrów i posiada polski numer identyfikacji podatkowej.

• płacenie podatków w Polsce

Istotnym elementem jest miejsce odprowadzania podatków dochodowych oraz innych danin publicznych.

• zatrudnienie pracowników

Znaczenie ma liczba pracowników zatrudnionych na terenie Polski oraz udział krajowych specjalistów w realizacji inwestycji.

• łańcuch dostaw

Analizowany bywa również udział polskich dostawców oraz producentów materiałów budowlanych.

• wartość dodana pozostająca w kraju

Coraz częściej uwzględnia się stopień, w jakim wartość ekonomiczna wygenerowana podczas realizacji projektu pozostaje w polskiej gospodarce.

• struktura właścicielska

W debacie publicznej pojawia się również kwestia pochodzenia kapitału. W praktyce jednak wiele przedsiębiorstw działających w Polsce posiada zagranicznych właścicieli, jednocześnie zatrudniając tysiące pracowników, płacąc podatki oraz współpracując z krajowymi dostawcami. Dlatego sama struktura właścicielska nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty wpływ przedsiębiorstwa na gospodarkę.

Źródło: Ministerstwo Aktywów Państwowych

Wyzwania dla polskich firm

Pomimo rosnącej konkurencyjności krajowych przedsiębiorstw, realizacja dużych kontraktów nadal wiąże się z wieloma wyzwaniami.

Najczęściej wskazuje się:

Konkurencję międzynarodowych koncernów

Duże zagraniczne przedsiębiorstwa dysponują znacznym kapitałem, własnym zapleczem technologicznym oraz doświadczeniem zdobytym na wielu rynkach.

Kryterium najniższej ceny

Choć obecnie odchodzi się od wyłącznego stosowania ceny jako kryterium wyboru, nadal odgrywa ona bardzo istotną rolę, co często ogranicza możliwości przedsiębiorstw inwestujących w rozwój kompetencji i jakości.

Ograniczony dostęp do kapitału

Realizacja wielomiliardowych kontraktów wymaga odpowiedniego finansowania, zabezpieczeń oraz zdolności kredytowej, które dla części polskich firm stanowią istotną barierę.

Niedobór wykwalifikowanych pracowników

Cały sektor budowlany od wielu lat zmaga się z brakiem inżynierów, kierowników budów oraz pracowników wykonawczych.

Rosnące wymagania technologiczne

Nowoczesne inwestycje wymagają zaawansowanych kompetencji w zakresie cyfryzacji, modelowania informacji o budynku (BIM), automatyzacji czy technologii niskoemisyjnych.

Local content w praktyce

Realizacja polityki local content nie sprowadza się wyłącznie do zapisów umownych. Coraz częściej inwestorzy oraz wykonawcy wdrażają konkretne rozwiązania organizacyjne.

Przykładowe działania obejmują:

• tworzenie lokalnych baz dostawców,
• organizowanie spotkań i giełd kooperacyjnych,
• szkolenia dla małych i średnich przedsiębiorstw,
• programy certyfikacji dostawców,
• monitorowanie udziału krajowych przedsiębiorstw w kontrakcie,
• raportowanie poziomu local content,
• rozwój lokalnych kompetencji technicznych,
• współpracę z uczelniami oraz szkołami branżowymi.

W sektorze energetycznym oraz offshore coraz częściej spotyka się obowiązek przedstawiania planów osiągnięcia określonego poziomu local content już na etapie składania ofert.

Jak mierzyć local content?

Jednym z największych wyzwań jest opracowanie jednolitej metodologii pomiaru udziału krajowej gospodarki w inwestycji.

Najczęściej analizowane są:

• procent wartości kontraktu realizowany przez krajowe przedsiębiorstwa,
• udział krajowych materiałów,
• udział lokalnych usług,
• liczba miejsc pracy utworzonych w kraju,
• wysokość podatków odprowadzonych w Polsce,
• udział krajowych podwykonawców,
• wartość zakupów dokonanych u lokalnych producentów.

Im bardziej precyzyjny system raportowania, tym łatwiej ocenić rzeczywiste efekty gospodarcze inwestycji.

Korzyści wynikające z local content

Prawidłowo wdrożona polityka local content może przynieść korzyści wszystkim uczestnikom rynku.

Dla państwa oznacza przede wszystkim wzrost wpływów podatkowych, rozwój gospodarczy oraz większe bezpieczeństwo ekonomiczne.

Dla przedsiębiorstw jest szansą na rozwój kompetencji, zdobycie doświadczenia przy dużych projektach oraz zwiększenie konkurencyjności.

Dla pracowników oznacza nowe miejsca pracy, wyższe kwalifikacje oraz większą stabilność zatrudnienia.

Dla inwestorów może oznaczać bardziej odporne i krótsze łańcuchy dostaw, lepszą współpracę z lokalnym otoczeniem oraz ograniczenie ryzyk logistycznych.

Ograniczenia i ryzyka

Polityka local content nie jest jednak pozbawiona wyzwań. Zbyt restrykcyjne wymagania mogą prowadzić do ograniczenia konkurencji, wzrostu kosztów inwestycji czy trudności z pozyskaniem wyspecjalizowanych wykonawców.

W warunkach jednolitego rynku europejskiego szczególnie istotne jest zachowanie równowagi między wspieraniem krajowej gospodarki a przestrzeganiem zasad uczciwej konkurencji oraz niedyskryminacji wykonawców z innych państw członkowskich.

Dlatego skuteczne rozwiązania powinny koncentrować się na wzmacnianiu potencjału krajowych przedsiębiorstw poprzez rozwój kompetencji, innowacyjności, jakości i efektywności, a nie na administracyjnym ograniczaniu dostępu do rynku.

***

Local content staje się jednym z istotnych elementów współczesnej polityki gospodarczej i coraz częściej pojawia się również w dyskusji dotyczącej rynku budowlanego. Jego głównym celem jest zapewnienie, aby realizacja dużych inwestycji przynosiła trwałe korzyści krajowej gospodarce poprzez angażowanie lokalnych przedsiębiorstw, pracowników i dostawców.

W polskich realiach wdrażanie zasad local content wymaga pogodzenia interesów gospodarczych z regulacjami prawa krajowego i unijnego, które gwarantują równe traktowanie wykonawców. Oznacza to, że wspieranie krajowych firm powinno odbywać się przede wszystkim poprzez tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi ich konkurencyjności, innowacyjności i zdolności do realizacji najbardziej wymagających inwestycji.

W najbliższych latach znaczenie local content będzie prawdopodobnie rosło, szczególnie w związku z transformacją energetyczną, rozwojem infrastruktury transportowej, inwestycjami obronnymi oraz projektami finansowanymi ze środków publicznych i unijnych. Kluczowym wyzwaniem pozostanie wypracowanie rozwiązań, które z jednej strony będą wzmacniać krajowy potencjał gospodarczy, a z drugiej pozostaną zgodne z zasadami otwartego i konkurencyjnego rynku.

Fot. Magnific